सिमाका मन्दिर संरक्षणविहिन

युवराज गौतम

पशुपतिनगर साउन - भारतको दार्जिलिङसँग सिमाना जोडिएको इलामको पर्यटकिय सम्भावना वोकेको सिमावर्ती पशुपतिनगरमा रहेका ऐतिहाँसिक तथा पुरातात्विक महत्व वोकेका मन्दिरहरु संरक्षणको पर्खाइमा रहेका छन् । सरकारी वेवास्ता तथा स्थानीयबासीको सामुहिक एकता नहुँदा यहाँको ऐतिहासिक मन्दिरहरु भग्नावशेस वन्दै गएका हुन् ।

भारतीय तथा आन्तरिक पर्यटकहरुका निम्ति महत्वपूर्ण मानिने पशुपतिनगर स्थित ऐतिहासिक सिहंवाहिनी देवी मन्दिर तथा १०८ स्वामी सोमेश्वरनन्दको समाधीस्थलमा रहेको शिवालय मन्दिर वेवास्थाको शिकार वन्न पुगेको हो । सिहंवाहिनीसम्म जाने बाटो झाडीमा परिणत हुँदै गइरहेको छ । मन्दिरमा रहेका बहुमुल्य धातु तथा मुर्तिहरु असुरक्षित वन्दै गएका छन् । यस्ता धार्मिक महत्व वोकेका स्थलहरुको संरक्षणका लागि सरकारी तवरबाट कुनै प्रकारको सहयोग र पहल नभएपछि यहाँको पर्यटन फस्टाउन सकेको छैन् ।


वि.स. १८८६ भन्दा पहिले रानीबनले चिनिने पशुपतिनगरमा त्यसताका पनि नेपाल- भारत आवातजावत गर्ने प्रमुख नाका मानिन्थ्यो र पर्यटकहरुको आगमन भइरहने गर्दथ्यो । तर हाल यहाँ पर्यटकहरु भुलिने स्थान अभावमा पर्यटकहरुको आवगमन भनेजती बृद्धि हुन सकिरहेको छैन् । परापूर्वकालमा स्थानीय जुँगे झाँक्री नाम गरेका व्यक्तिले चिन्ता बसी फ्याकीएको त्रीसुल गाडिएको स्थललाई उत्खनन गर्दा शिला फेलापरेपछी हालको सिहंवाहिनि मन्दिर स्थापना गरिएको थियो । त्यसताका श्रद्धालुहरुको घुइचो मन्दिरमा लाग्ने गरे पनि हाल मन्दिर संरक्षणविहिन बनेपछि श्रद्धालुहरुको आगमन न्यून भएको छ । स्थानीय समाजसेवी लिलादेवी श्रेष्ठले आफ्नो निजी लगानीमा आठवर्षअघि केही संरक्षण गरेपनि हाल त्यसको निरन्तरता हुन नसक्दा मन्दिरले चर्चा पाउन छाडेको हो । स्थानीयस्तरबाट केही पहल भए पनि सरकारी निकायबाट आवश्यक सहयोग नजुटेकाले संरक्षण गर्न नसकीएको स्थानीय समाजसेवी मिलन क्षेत्रीले दुखेसो गरे । 'सरकारबाट केही सहयोग प्राप्त भए यन्य स्थानीय प्रयासमा संरक्षण र प्रचार गरि पर्यटक भित्राउने सोच छ ।' उनले भने ।

उता स्वामी सोमेश्वरनन्दको समाधी स्थल रहेको शिवालय क्षेत्र पनि संरक्षणविहिन भएको छ । भातरको गढवालमा जन्मिएर इलाममा शैक्षिक तथा धार्मिक क्षेत्रमा महत्वपूर्ण कार्य गरेका थिए । तर अन्तिम लिला समाप्त भएको यहाँ स्थित आश्रम तथा समाधी स्थललाई तत्कालिन अवस्थामा संरक्षण गरिए पनि हाल यसको महत्व हराउँदै गएको छ । पशुपतिनगरमा रहेका यस्ता महत्वपूर्ण स्थलहरुको संरक्षण जरुरी रहेको स्थानीय पत्रकार जीवन शर्मा वताउँछन् । अन्य पनि यहाँ धेरै पर्यटकीय सम्भावना रहे पनि पहिचान हुन नसक्दा यसले गती लिन नसकेको उनले वताए ।