बढ्दो मागसँगै इलाममा बढ्न थाले चीज कारखाना

इलाम, २२ मंसिर-  देश तथा विदेशबाट चीजको माग बढ्न थालेपछि इलाममा चीज कारखान दिनानु दिन थपिँदै गएका हुन् ।गाउँबाट प्रतिस्पर्धात्मक दूध खरिद गर्ने क्रम बढेपछि किसाहरू उत्साहित भएका छन् । गाउँ-गाउँमा दूधबाट उत्पादन हुने चीज कारखाना खुलेपछि यतिखेर गाउँका किसान राम्रो मुल्यमा दूध बेच्न व्यस्त छन् । दूधबाट उत्पादन हुने चीजको माग बढेपछि इलाममा चीज कारखाना खुल्ने क्रम बढेको हो ।

इलामका पाँच हजारभन्दा बढी घर परिवार किसान दूध बिक्री गरेरै घर परिवार पाल्ने गरेका छन् । इलामको पशुपतिनगर गाविसमा मात्रै अहिले आठ वटा चीज कारखाना सञ्चालनमा आएका छन् । पशुपतिनगर गाविसमा खुलेका चीज कारखानामा दैनिक १० हजार लिटर दूधबाट चीज उत्पादन भइरहेको छ । चीजको माग बढ्दै गएपछि पशुपतिनगरस्थित दुग्ध विकास संस्थानको चीज उत्पादन केन्द्रमा मात्रै दैनिक चार हजार छ सय लिटर दूधबाट चीज उत्पादन हुँदै आएको छ ।

बजारमा चीजको माग बढ्नु अघि दैनिक एक हजार दुई सय लिटर दूधबाट चीज उत्पादन हुँदै आएको थियो । इलाममा उत्पादन हुने गरेको चीजको मुख्य बजार पोखरा धरान काठमाडौँका होटल हुन् । सरकारी स्तरमा दूधबाट चीज उत्पादन गर्ने दूग्ध विकास संस्थानको कारखानाबाहेक इलामको पूर्वी क्षेत्रमा विनायक, प्रशान्ति स्वस्तिका, अर्थेटारलगायतका कारखाना सञ्चालनमा आएका छन् । इलाममा संस्थानका मात्र तीन वटा कारखाना सञ्चालनमा रहेका छन् । दुग्ध विकास संस्थानको स्वामित्वमा पशुपतिनगर, रक्से र राँकेमा चीज उत्पादन हुदै आएको छ ।

उत्पादित चिज पूरै काठमाडौँ जाने गरेको छ । चीजको माग बढेपछि दुग्ध विकास संस्थानले आफ्नो स्वामित्वमा इलामको नयाँबजार, माइपोखरी र सुलुबुङ्गमा थप कारखाना खोल्ने तयारी भइरहेको पशुपतिनगर चिज कारखानाका प्रमुख प्रेम पराजुलीले बताउनुभयो । चीज उत्पादनका लागि किसानबाट फ्याट र एसएन एफको मापदण्डको आधारमा दूध लिने गरेको प्रमुख पराजुलीले बताउनुभयो ।

दुग्ध विकास संस्थानको मातहतमा सञ्चालनमा आएका चीज कारखानाले दुग्ध सहकारी संस्थाबाट दूध लिने गरेका छन् । बजारमा चिजको मागसँगै उत्पादनमा पनि वृद्धि भएपछि दुग्ध किसान पनि उत्साहित भएका छन् । चीज कारखानाले राम्रो मूल्यमा दूध लिने गरेको पशुपतिनगर ६ का जिवित राई बताउनुहुन्छ । कारखानामा दूध बिक्री गरेर चारजनाको परिवार पाल्ने र छोराछोरी पढाउने खर्च समत जुटाउने गरेका राई जानकारी दिनुहुन्छ ।

संस्थानको चीज कारखानाले फ्याट र एसएनएफ मापदण्डको आधारमा न्यूनतम २० देखि अधिकतम २५ रुपियाँ दिएर किसानहरूबाट २४ वटा सहकारी संस्थामार्फत दुई हजार किसानबाट दूध लिने गरेको छ । सहकारी संस्था सञ्चालनका लागि सहकारी संस्थानले एक रुपियाँ ४५ पैसा र दूध ढुवानी खर्च प्रतिलिटर एक रुपियाँ पचास पैसा प्रदान गर्ने गरेको छ । किसानले आफुले उत्पादन गरेको दूध सहकारी संस्थामा पुर्‍याएर घोडा र सवारीसाधनमार्फत कारखानासम्म दूध ढुवानी गर्ने गरेका छन् । अधिकांश दूध घोडामार्फत कारखानामा ढुवानी हुने गरेको छ । एउटा घोडाबाट दूध ढुवानी गरेर महिनामा चार हजार कमाई गरी परिवार चलाउँदै आएको नयाँबजारका हरी राई बताउनुहुन्छ ।