मैले आफैँ सफल भएँ या भइन भन्नुभन्दा पनि आम जनसमुदायले कस्तो रूपमा लिएको छ । गृह मन्त्रालयका सुरक्षा निकायदेखि आन्तरिक सङ्गठनले कस्तो अनुभव गर्‍यो भन्नेमा निर्भर गर्छ । मलाई यो छोटो समयमा गृहमन्त्रालयमा सुधारको लागि कमसेकम सकारात्मक सुरुवात गरियो भन्ने लागेको छ । मैले बाहिरको प्रतिक्रिया पनि राम्रै पाएको छु ।  

गृह मन्त्रालय मुख्यतः राज्य पुनःसंरचनासँग जोडिएको विषय हो । गृहमन्त्रालय भनेको साँच्चै राज्यको सबभन्दा महìवपूर्ण र एकदम संवेदनशील अङ्ग पनि हो । हामी पुरानो राज्यको ढाँचामा चलिरहेका छौँ । समग्र रूपले राज्यको पुनःसंरचनाको बहस उठिरहेको छ । नयाँ संविधानमा पनि यो विषय उठिरहेको छ । यस हिसाबले सबभन्दा पहिले हामीले राज्यको पुनर्संरचना गर्दा गृह प्रशासनलगायत सबै निकायको पुनर्संरचना गर्ने कुरा सुनिश्चित नै छ । यो त राजनीतिक रूपले संविधान निर्माण प्रक्रियासँगै अगाडि बढ्ने विषय हो । तत्काल मैले देखेको के हो भने हिजो सामन्तवादी संरचना अथवा सामन्तवादको आडमा चलेको राज्य संयन्त्र त्यसमा गृह प्रशासन मुख्य रूपमा जनताप्रति उत्तरदायी भन्दा पनि राजातिर उत्तरदायी भएको राज्यको अङ्ग हो । त्यसलाई जनतातिर फर्काउने कुरा नै मुख्य कुरा हो । गृह मन्त्रालयमा जनताको सच्चा सेवकका रूपमा हामीले सेवाग्राहीहरूलाई ठीक ढङ्गले सेवा दिनसक्ने लायकको संस्थाको रूपमा विकास गर्नुपर्ने मुख्य चुनौती हो र यो चुनौतीलाई हामीले सामना गर्नुपर्छ । र यसलाई सम्बोधन पनि गर्नुपर्छ । नीतिगत ओरेन्टेसनमा मैले गृह प्रशासनलाई विशेष जोडतोडकासाथ भनेको छु । तर संरचनात्मक रूपमा परिवर्तन गर्न त समय लाग्छ । यो एक-दुई महिनामा गरेर हुने कुरा होइन । कम्तीमा पनि हामी जनताप्रति उत्तरदायी हुनुपर्छ । जनतासँगको सम्बन्धलाई निरन्तरता दिनुपर्छ भन्ने सैद्धान्तिक ओरेन्टेसन गर्ने कामको मैले सुरुवात गरेको छु ।  

मैले गृहमन्त्री भएर दुईवटा काम गरँे । एउटा जनतासँगको सम्बन्धलाई सुदृढीकरण र दोस्रो काम जनतालाई सही ढङ्गले सुरक्षाको प्रत्याभूति दिलाउने काम गरेको छु । यो काममा हामी प्रतिबद्ध भएर लाग्न सक्छौँ कि सक्दैनौँ, त्यही अनुसारको योजना तथा कार्यक्रम भयो भने ठिक हुन्छ भन्ने विषयमा मैले ओरन्टेसन दिएको छु । यो दुई महिनामा साँच्चिकै हाम्रा मातहतका निकायले सुधारका कुराको थालनी गरेको छ ।  

यसका दुईवटा पक्ष छन् । माओवादीले निर्णय गरेको करिब हप्तादिनपछि मात्र शपथ ग्रहण भयो । यो राम्रो भएको छ । यसले पाँचबुदे सहमतिलाई असर गर्नु हुँदैन । एकीकृत नेकपा माओवादी र स्वयं पार्टी अध्यक्षले पाँचबुदे सहमतिप्रतिको प्रतिबद्धता सार्वजनिक रूपमै जाहेर गरिसक्नुभएको छ । भाद्र १४ गतेपछि नयाँ परिस्थिति आउँछ भन्ने कुरा सबलाई थाहा छ । तर हाम्रो केन्द्रीय समितिको बैठकले निर्णय गरेको छ । पुनर्गठन पार्टीको अन्तरविरोधलाई हल गर्न सहज भएको छ । पार्टीलाई एकीकृत गर्नको निमित्त यो निर्णय जरुरी थियो । यो पार्टीको आन्तरिक मामिलालाई एकहदसम्म समाधान गर्न सकेको छ । तर यसले बाहिरको राजनीतिकसङ्घर्ष पाँचबुदे सहमतिदेखि राष्ट्रिय संयुक्त सरकार बनाउनेदेखि लिएर शान्ति र संविधान निर्माण प्रक्रियामा कुनै असर गर्दैन बरु पुनर्गठनले सहयोग मात्र गर्दछ ।  

जसले यसलाई आशङ्काको रूपमा लिनुभएको छ त्यो आशङ्का पनि सही हो किनभने एक महिना अगाडि पुनर्गठन गर्नुभनेको के हो भनेर प्रश्न उठ्नुलाई मैले अन्यथा ठानेको छैन तर एकीकृत नेकपा माओवादीले यो आशङ्का नगर्न अपिल गरिसकेको छ । अब पुनर्गठन भैसकेको अवस्था छ । यसपछि हामी शान्ति, संविधान पाँचबुँदे सहमतिलाई लागू गर्ने कुरामा दृढतापूर्वक लाग्नेछौँ ।

ब्ााहिर जुन चर्चा थियो गृह मन्त्रालय माओवादीलाई दिनुहुन्न भन्ने यो दुई महिनामा यो बहस र ती आशङ्का मेटिए भन्ने मलाई लागेको छ । धेरै थरीका मानिसहरूले माओवादीले सत्ता कब्जा गर्छ, सत्ता कब्जाको अभियानमा लाग्छ भन्ने जुन भ्रम थियो अहिले पुष्टि भएको छ कि माओवादीले त्यसरी सोचिरहेको छैन । अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको पनि यो आशङ्का दूर भयो र जसले आरोप लगाउने गर्दथे उनीहरूलाई पनि दूर भयो भन्ने मलाई लागेको छ । जुन राजनीतिक पार्टीहरूले सत्ता कब्जा गर्न खोज्यो माओवादीले भन्दथे उनीहरूलाई पनि यो दूर भएको छ । हामीले गृह मन्त्रालय सम्हाल्नुको अर्थ सत्ता कब्जा गर्नु होइनथ्यो । त्यहाँभित्र देखिएका विकृति विसङ्गतिहरू हटाउने कुराको साथसाथै जनतालाई राज्यको उपस्थितिको प्रत्याभूति दिलाउने कुरामा अधिकतम प्रयास गर्ने कुरा हो । यो प्रयासमा हामी सफल भएका छौँ । पुनर्गठन हुनुमा मैले ठूलो रूपमा लिएको छैन । गृहमन्त्री अहिले नारायणकाजीजी हुनुहुन्छ । यो व्यक्तिको कुराले खासै फरक पार्दैन । मुख्य कुरा पार्टीको नीतिगत रूपमा अगाडि बढ्ने कुरा हो । पार्टीलाई एकताबद्ध राख्ने कुरा नै मूल मुद्दा हो । सरकारमा रहेको बेलाको कमीकमजोरी र नयाँ पुरानोले असर गर्छ भन्ने कुरा सहायक हो ।

पाँचबुँदे सहमति कार्यान्वयन गर्न एकीकृत नेकपा -माओवादी) बाधक हँुदैन । हामी यसमा प्रतिबद्ध छौँ । अबको काम भनेको शान्ति प्रक्रियालाई निष्कर्षमा पुर्‍याउनु हो । यो समय संविधान निर्माणतिर केन्दि्रत हुने बेला हो । त्यो काम गर्नेबित्तिकै अर्को संयुक्त सरकार बनाउने कुरामा प्रधानमन्त्री पनि सकारात्मक हुनुहुन्छ । हाम्रो पार्टी पनि सकारात्मक छ । त्यसमा कुनै द्विविधा रहेको छैन । संयुक्त सरकार बनाउने कुरामा पार्टी बाधक हुँदैहुन्न ।  

त्यो चिन्ता व्यक्त हुनु अस्वाभाविक होइन जस्तो लाग्छ । खास गरेर हाम्रा निर्णयले बाहिरको राजनीतिक स्थितिमा परेको प्रतिकूलता जस्तो देखिन गएको छ । यो हप्तादिनसम्म जुन अन्योल देखा पर्‍यो त्यो अन्योलले उब्जाएका प्रश्नहरू स्वाभाविक प्रश्न हुन् । खास पदका लागि मात्र हो भन्ने कुरा जिम्मेवारी विभाजनबाट प्राप्त पद जसले पाउनुभएको छ उहाँले त्यो देखाउनुहुने छैन । पार्टीले पनि त्यो दिशामा होइन भन्ने पुष्टि गर्नेछ, यो हाम्रा भविष्यका कामहरूले पुष्टि गर्ने कुरा हो । त्यो आशङ्का मेटाउन पार्टी र सम्बन्धित व्यक्ति सबै लाग्छौँ ।

यो दुर्भाग्य हो । पार्टीभित्र अन्तरसङ्र्घष चल्नु स्वाभाविक हो । तर कुटाकुट र मारामारको स्थितिले पार्टीमा ठिक गर्दैन । यो गम्भीर विषय पनि हो । सङ्घर्षलाई व्यवस्थित ढङ्गले चलाउनुपर्दछ । पार्टीभित्र अलिकति कमीकमजोरीहरू निश्चित रूपमा भएका छन् जुन छरपस्ट रूपमा बाहिर आएका छन् । यसलाई रोक्न पनि पार्टी लागिरहेको छ । यसलाई रोक्नलाई हामीले केही विधिहरू पनि बनाएका छौँ ।  

राजनीतिक सहमति भयो भने सम्भव हुन्छ । यसमा कुनै समस्या छैन । तर अहिलेबाट त्यो काममा घनिभूत रूपमा राजनीतिक दलहरू लाग्नुपर्छ । सबै राजनीतिक पार्टीको सहमतिमा त नहोला विमतिसहितका मस्यौदा बने पनि जनतामा पुर्‍याउन सकिन्छ ।

वस्तुगत धरातलका दृष्टिले ठिक हो । यो वस्तुगत धरातलको कारणले देखापरेको प्रवृत्ति हो । पार्टीमा चलेको अन्तरसङ्घर्षको एउटा कारण यो पनि हो । यसको समाधानका लागि हामीले भेला, बैठकहरू पनि गरेका छौँ । यी प्रवृत्तिलाई सच्याउनै पर्छ । यदि हामीले सच्याउन सकेनौँ भने पार्टीको लागि पनि दुर्भाग्य हुन्छ । हिजो जनयुद्ध लडेका, सहिद, बेपत्ता, घाइतेहरूलाई यो आन्दोलनबाट एक्ल्याउन सकिँदैन ।

यो राजनीतिक रूपमा देखापरेको दुर्भाग्य हो । एकताबद्ध भएर नलाग्ने प्रवृत्ति अर्को दुर्भाग्य हो । यसको सीधा असर जनतालाई परेको छ । यी चिजको मूल कारण नेताहरू देश र जनताप्रति गम्भीर रूपमा उभिन नसक्नु नै मुख्य कारण हो । यो नेपालका नेताहरूमा लागेको रोग नै हो । विदेशी हस्तक्षेपबाट दलहरूलाई मुक्त गर्न जनताले ठूलो सङ्घर्ष गरेका छन् । त्यसकारण हामी सबैले नेपालका राजनीतिक दलका नेताहरूलाई देश र जनताप्रति उत्तरदायी हुने, देशलाई केन्द्रविन्दुमा राखेर अगाडि बढ्ने सङ्कल्प बनाउन सकियो भने पार्टीबीचको अन्तरकलह पनि कम भएर जान सक्छ । पार्टी-पार्टीबीचको अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा पनि नहुन सक्छ ।

मेरो मान्यता राज्य नै जनताप्रति उत्तरदायी बन्नुपर्छ । मैले दुई महिना गृह मन्त्रालयमा रहँदाखेरी मन्त्रालय मातहतका निकायलाई कुनै शक्तिकेन्द्रका पछाडि नभई नेपालको पछाडि लाग्नुस् भनेर भनेको थिएँ । हाम्रो शक्ति भनेको नेपाल हो । नेपाली जनता हो । नेपाली जनताको सेवाभन्दा बाहेक हाम्रो अरु कुनै स्वार्थ छैन भन्ने मनसायले काम गर्न प्रेरित गरेको थिएँ । जनतालाई हामीले दृढ विश्वास गर्छौं भने हामीले सुविधाका कुरा, सुरक्षाका कुरा पनि जनताका बीचबाट खोज्नुपर्छ । जनताभन्दा बाहिरबाट खोजियो भने सिद्धान्ततः राम्रो कुरा होइन भन्ने लागेर मैले केही सुविधा नलिने घोषणा गरेको हो । टेक्निकली सुरक्षाको थ्रेट भएमा सोच्ने कुरा हो । जनतालाई अधिकतम सुविधा दिने हो हामीले लिने होइन ।

गृह मन्त्रालयमा मैले जति समय बिताएँ । त्यसताका जति सफलता हासिल भएका छन् त्यो मेरो एक्लो प्रयासले मात्र भएको होइन । वास्तवमा गृह मन्त्रालय र सुरक्षा निकायको सम्र्पूण टिमको एकताबद्ध शक्ति हो । नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, राष्ट्रिय अनुसन्धान गृह मन्त्रालयका उच्च अधिकृत, समग्र प्रहरी परिवार सबैको संयुक्त प्रयास हो । गृह मन्त्रालयमा धेरै फेरबदल पनि भयो । कसैसँग आग्रह पूर्वाग्रह नराखी उहाँहरूले मलाई सहयोग गर्नुभएको छ । उहाँहरू सबैलाई आभार तथा धन्यवाद दिन चाहन्छु । गोरखापत्र